ΚΟΠΗ ΒΑΣΙΛΟΠΙΤΑΣ 2026

 Καλησπέρα φίλοι μου,

Σήμερα, 25 Ιανουαρίου 2026, η Λάγκα μας εξέπληξε τόσο ευχάριστα! Ξεκινήσαμε με ανοιξιάτικο καιρό σχεδόν, και έξω από το χωριό μας υποδέχτηκε το χιόνι των περασμένων ημερών. Και μια ομίχλη που σε παρέπεμπε σε μυστηριακή ατμόσφαιρα. 

Και όμως, μαζευτήκαμε στο Εντευκτήριο του Συνδέσμου και ήταν τόσο όμορφα και ζεστά! Ο ιερέας του χωριού παπα- Αναστάσης ευλόγησε την βασιλόπιτα και μας ευχήθηκε καλή χρονιά να έχουμε. Ο Πρόεδρος του Συνδέσμου έβγαλ ελόγο και μας είχε και μία έκπληξη, μας απήγγειλε ένα ποίημα που έγραψε ο ίδιος για το πολυαγαπημένο χωριό. Θα τον ακούσετε.

Δείτε πως περάσαμε:

Χάσαμε τα Όντρια από τα μάτια μας! Ήταν όμως τόσο όμορφα!

Ο παπα- Αναστάσης ευλογεί την βασιλόπιτα και τους Λαγκιώτες.

Ο Πρόεδρος βγάζει λόγο και απαγγέλει το υπέροχο ποίημά του για τη Λάγκα:

Η τυχερή της χρονιάς, η Θωμαή Παπαλάμπρου, γραμματέας του συνδέσμου. Καλή τύχη σε ό, τι κι αν επιθυμήσεις φέτος Θωμαή!

Φίλοι μου, ευχές για καλή χρονιά και καλοτυχία από όλους τους παρευρισκόμενους!

ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΜΕ ΥΓΕΙΑ!

Η ΛΑΓΚΑ ΜΟΥ, ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΤΩΝ ΟΝΤΡΙΩΝ

 Καλησπέρα φίλοι μου, 

ακριβώς 12 ημέρες πριν, το Σάββατο του Λαζάρου, ήρθε στο φως "η Λάγκα μου, στη σκιά των Οντρίων". Πρόκειται για μια προσπαθεια χρόνων καταγραφής της παλιάς ζωής στη Λάγκα, τη λαογραφία της, ώστε να μην ξεχαστούν οι τρόποι των προγόνων, που οδήγησαν στην εξέλιξη της ζωής όπως την ξέρουμε σήμερα. Στις 6:00 το απόγευμα του Σαββάτου γέμισε η αίθουσα της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Άργους Ορεστικού με Λάγκιώτες. Πιο νέοι, πιο μεγάλοι, γίναμε όλοι μια παρέα και απολαύσαμε την παρουσιάση του Βιβλίου.

Συντονιστής της παρουσιασης ήταν ο κ. Στέργιος Φιλιάδης, Αντιδήμαρχος Καθαριόττηας και Πρόεδρος της Επιτροπής Μαρτυρικών Χωριών του δήμου Άργους Ορεστικού,

Τραγούδησε ο κ. Γιώργος Γκρίζης, μουσικός, φοιτητής Αθήνας και του Ωδείου Άργους Ορεστικού

Μίλησε για το βιβλίο η συγγρφέας, κ. Μαρία Παπαϊωάννου Πρόεδρος της Τ.Κ. Λάγκας

Παρουσίασε το βιβλίο η κ. Έλενα Μπουλγούρη, εκπαιδευτικός

Απήγγειλε η κ. Μαρία Παναγιωτίδου, φαρμακοποιός

Αμέσως μετά το Καλησπέρα σας του συντονιστή, ακούστηκε το τραγούδι "ΣΤΑ ΟΝΤΡΙΑ" γραμμένο από τον κ. Ιωάννη Κίτσο, σε μουσική του Μαρκόπουλου στη μελωδία του τραγουδιού Μαλαματένια λόγια στο μαντήλι. Μου το είχε εμπιστευτεί προσωπικά ο κ. Ιωάννης Κιτσος, και περίμενε την κατάλληλη στιγμή να παρουσιαστεί. Το τραγούδι έτυχε μεγάλου θαυμασμού και συγχαρητηρίων, τόσο προς το δημιουργό του, όσο και προς τον εκτελεστή. 

Ακούστε το φίλοι μου:

ΣΤΑ ΟΝΤΡΙΑ

ΜΑΡΤΥΡΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΛΑΓΚΑΣ 2023

Καλησπέρα φίλοι μου.

Είμαι πολύ περήφανη και συγκινημένη σήμερα. Συμπληρώνονται 79 χρόνια από το Ολοκαύτωμα της Λάγκα, που έλαβε χώρα στις 4 Ιουλίου 1944 από τα Ναζιστικά στρατεύματά των Ες-Ες. Για να τιμήσουμε την ημέρα συνδυάσαμε και τα αποκαλυπτήρια της Μαρτυρικής Μνήμης. Η μέρα άρχισε με την αρχιερατική Θεία Λειτουργία χοροστατούντος του Σεβασμιότατου Μητροπολίτη Καστορίας κ.κ. Καλλίνικο, ακολούθησε το μνημόσυνο υπέρ των πεσόντων, το οποίο με τη σειρά του ακολουθήθηκε από τα αποκαλυπτήρια του μνημείου της Μαρτυρικής Μνήμης.  

Γεμάτη συναισθηματική φόρτιση η μέρα, ήταν το όραμα που έγινε πραγματικότητα, όπως ηθική υποχρέωση απέναντι στο μαρτυρικό παρελθόν της Λάγκας. 

Ας αφήσουμε την ημέρα να μιλήσει μόνη της:

Όλη η πολιτική ζωή του τόπου βρέθηκε από νωρίς στην Εκκλησία διά των εκπροσώπων της και πλήθος κόσμου συγκεντρώθηκε από νωρίς να παρακολουθήσει την Αρχιερατική θεία Λειτουργία και να δεχθεί τις ευλογίες του Μητροπολίτη μας.

Μετά το μνημόσυνο υπέρ των πεσόντων οδηγηθήκαμε έξω στην πλατεία της βρύσης μπροστά το μνημείο που σκεπασμένο με την Ελληνική σημαία περίμενε υπομονετικά να βρει την θέση τους στην ζωή της Λάγκας.

η Φιλαρμονική του Δήμου  συνόδευε τα τεκταινόμενα

Η επιμνημόσυνη δέηση υπέρ του Ολοκαυτώματος και των πεσόντων της 4ης Ιουλίου 1944 στη Λάγκα.

Ακολούθησαν τα αποκαλυπτήρια. 

Η ομιλία που ακολούθησε ήταν εμπνευσμένη και αποκαλυπτική για την ιστορία του χωριού που το κατέστησε Μαρτυρικό και την απόδοση της Μνήμης στο μνημείο των Μαρτυρικών χωριών του Δήμου Άργους Ορεστικού. Στη Μαρτυρική Μνήμη. Η ομιλία άνοιξε με την προσφώνηση των τοπικών αρχών και τον χαιρετισμό που απηύθυνε ο Σύλλογος Καστοριέων Νέας Υόρκης  "ΟΜΟΝΟΙΑ" δια στόματος του Προέδρου του Λαγκιώτη κ. Δαμιανού Σιώκη.

" Σεβασμιότατε Μητροπολίτη,

Σεβαστοί Πατέρες,

Κ. Δήμαρχε του Άργους Ορεστικού

Αξιότιμη κ. Γενική Πρόξενε της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας

Κ. Διοικητά του 15^ου Συντάγματος Πεζικού

Κυρία Αντιπεριφερειάρχη Καστοριάς

Κ. Πρόεδρε του Περιφερειακού Συμβουλίου

Κύριε Αντιδήμαρχε Καστοριάς

Κύριε διοικητά του Αστυνομικού Τμήματος Άργους Ορεστικού

Κύριε διοικητά των Πυροσβεστικών Υπηρεσιών Νομού Καστοριάς

Κύριοι Δημοτικοί Σύμβουλοι

Κύριε πρόεδρε της Κοινότητας Λάγκας

Κύριε Πρόεδρε της Επιτροπής Μαρτυρικών Χωριών του Άργους Ορεστικού

Εκπρόσωποι συλλόγων και φορέων που τιμάτε με την παρουσία σας

Αγαπητοί Επιβιώσαντες του Ολοκαυτώματος

Αγαπητά παιδιά.

Κυρίες και κύριοι.

Πριν αρχίσω την ομιλία μου θα ήθελα να σας διαβάσω τον χαιρετισμό που απευθύνει ο Σύλλογος Καστοριέων Νέας Υόρκης "ΟΜΟΝΟΙΑ" για την Ημέρα Μνήμης της Λάγκας:

"Ένας φάρος που φωτίζει το ιστορικό μονοπάτι της μνήμης αλλά και ένα λιθαράκι στη διαδρομή για την αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας και τη αναγνώριση Ελληνικού Ολοκαυτώματος στα εγκλήματα πολέμου από τη Ναζιστική Γερμανία ανάβει σήμερα στην ακριτική Λάγκα. Γι’ αυτό είναι και ηθική υποχρέωση μας να δώσουμε το παρόν στην εκδήλωση μνήμης των 79 ετών από το ολοκαύτωμα αλλά και στις πιο συγκινητικές στιγμές των αποκαλυπτηρίων της Μαρτυρικής Μνήμης. Μπορεί, βέβαια, να συντηρεί μία χαίνουσα πληγή, καθώς ανασύρει και επαναφέρει εικόνες, βιώματα, και μαρτυρίες που προκαλούν πόνο.  Από την άλλη, όμως, διατηρεί ακμαία την ιστορική μνήμη, ώστε να προσφέρει διδαχή και ευκαιρία για νηφάλιο εθνικό αναστοχασμό, χρήσιμο για το παρόν και για το μέλλον της χώρας και του έθνους μας. Ας γίνει ο φάρος που θα φωτίζει στο εξής τα βήματά μας σε έναν ασφαλή δρόμο στη ζωή και την ιστορία όπως τον έστρωσαν με τις θυσίες τους οι πρόγονοί μας. Η μνήμη να χαραχτεί τόσο βαθιά ώστε να αποτρέψει κανενός τέτοιου είδους επαναλήψεις της ιστορίας. ΠΟΤΕ ΞΑΝΑ

Δαμιανός Σιώκης

Πρόεδρος του Συλλόγου Καστοριέων Νέας Υόρκης «ΟΜΟΝΟΙΑ»

Ο Δήμος Άργους Ορεστικού και η Κοινότητα Λάγκας, δηλαδή οι άνθρωποι που την κατέστησαν ηρωική και ιστορική, οι νεκροί και ζωντανοί ήρωές της, οι σημερινοί άνθρωποι που βοήθησαν να κρατηθεί άσβεστη η μνήμη της αλλά και οι γυναίκες που συνέβαλαν ώστε να συμπληρωθεί όμορφα ετούτη η μέρα, σας ευχαριστούμε όλους πάρα πολύ που παρευρίσκεστε στη μεγάλη μέρα της Λάγκας.

 

Θα φέρω τα πάνω κάτω επιθυμώντας πρώτα απ’ όλα να ευχαριστήσω όλους αυτούς τους ανθρώπους που χωρίς τις μαρτυρίες τους δεν θα κατάφερνε ποτέ η Λάγκα να βρει την θέση που της αρμόζει στο πάνθεον των μαρτυρικών τόπων, και κυρίως τον Δήμαρχο κ. Πάνο Κεπαπτσόγλου γιατί πίστεψε από την πρώτη στιγμή στο εγχείρημά και που χωρίς την αμέριστη στήριξή του οποιασδήποτε ώρα της μέρας και της νύχτας το όραμα δεν θα ήταν πραγματοποιημένο, καθώς και τον κ. Στέργιο Φιλιάδη, Πρόεδρο της Επιτροπής Μαρτυρικών Χωριών του Δήμου Άργους Ορεστικού για την πολύτιμη βοήθεια του στην τόσο χρονοβόρα και επίπονη έρευνα και εργασία μου.

Βρισκόμαστε εδώ σήμερα για να αποτίσουμε φόρο τιμής στη θυσία και την ανδρεία, στον κοινό σκοπό, τη συμπόνια, και την αποφασιστικότητα.

 

Η Λάγκα βρίσκεται στο ΝΑ άκρο του Ν. Καστοριάς. Σχεδόν έρημο το χωριό σήμερα, υπήρξε ζωντανός τόπος και σημαντικό κέντρο λήψης αποφάσεων και εξελίξεων της ευρύτερης περιοχής. Αμιγώς Έλληνες οι κάτοικοί της, με παρουσία που χάνεται στους αιώνες, φιλειρηνικοί και φιλήσυχοι. Οι παλιές γενιές ήταν γεωργοί και κτηνοτρόφοι στην άγονη γη, και οι νέες φώτισαν με τη λάμψη του μυαλού τους τις σκοτεινές εποχές της πατρίδας. Όμως και πατριώτες με ιδιαίτερη ευαισθησία στα ιδανικά, με έντονο το συναίσθημα της εθνικής υπερηφάνειας και υπέρμετρη αγάπη για την ελευθερία, δε μπορούσαν να ανεχτούν κανέναν κατακτητή. Διέπρεψε η Λάγκα στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο που έμεινε γνωστή ως Ελεύθερη Ελλάδα. Οι εχθροί δεν μπορούσαν να την πατήσουν. Όμως, το «Θηρίο» όπως αποκαλούσαν τη Ναζιστική Γερμανία, τους τιμώρησε πολύ σκληρά. Δύο φορές κατάφερε και την έκαψε. Την δεύτερη ολοκληρωτικά.

Η σπουδαιότητα του τόπου φάνηκε από πολύ νωρίς. Ακόμα από τα μέσα του Σεπτεμβρίου του 1940, είχαν αρχίσει οι Ιταλικές αναγνωριστικές πτήσεις στη Λάγκα. Έμπαιναν στον εναέριο χώρο μέσω Αλβανίας. Η Λάγκα βρίσκεται απέναντι από το Όρος Βίτσι, που υπήρχε Πολεμική Αεροπορική βάση της Ελλάδας. Στο Δημοτικό Σχολείο της Λάγκας σε μία αίθουσα λειτουργούσε εγκατεστημένο το Γραφείο Αεράμυνας με μια διμοιρία στρατού να το προστατεύει. Υπήρχε και τηλέφωνο για να επικοινωνούν με τα Κεντρικά της Καστοριάς. Όταν άρχισαν οι βομβαρδισμοί, κάθε απόγευμα ιταλικά αεροπλάνα έβαλλαν μέσα στο χωριό για να βρουν τον στόχο τους την ώρα που επέστρεφε ο κόσμος από τις αγροτικές εργασίες στο σπίτι του. Είχαν όμως μάθει οι Λαγκίωτες να τρέχουν και να κρύβονται μέσα σε σπηλιές και κοιλότητες του εδάφους για να προστατεύονται από τις εναέριες επιδρομές των Ιταλών.

 

Ακόμα από την Ιταλική κατοχή είχαν αρχίσει οι συσπειρώσεις ανταρτών στη Λάγκα, και μόλις υποχώρησαν οι πρώτοι, εγκαταστάθηκε στο χωριό το 28ο Σύνταγμα της 9ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ. Από κει και πέρα, έγινε το Υπαρχηγείο Δ. Μακεδονίας, και Αρχηγείο Γράμμου. Στη Λάγκα υπήρχε το γραφείο στρατολόγησης του ΕΛΑΣ, και τόπος συγκέντρωσης ανταρτών και ανάληψης όλων των σημαντικών αποφάσεων. Χαρακτηριστική ημέρα είναι η 1η Μαρτίου 1943, κατά την οποία κηρύχτηκε η «Επανάσταση», δηλαδή η αντίσταση των Ελλήνων κατά των Γερμανών κατακτητών στη Δυτική Μακεδονία. Μια τελετή με κάθε επισημότητα έλαβε χώρα στο κέντρο του χωριού, με τους δύο ιερείς της Λάγκας να ορκίζουν τους αρχηγούς της επανάστασης, και το καθιερωμένο γλέντι με χορό να επισφραγίσει την σπουδαιότητα της ημέρας. Οι αρχηγοί κάλεσαν τον κόσμο σε επιστράτευση, και όλοι οι ενήλικες Λαγκιώτες πήγαν να πολεμήσουν για την πατρίδα. Όπλα είχαν κρυμμένα στα σπίτια, αυτά που άφηνε ο Ελληνικός Στρατός κατά την αποχώρησή του από την Β. Ήπειρο.

 

Με όλες τις εχθροπραξίες εκ μέρους των ανταρτών, οι Γερμανοί αποφάσισαν να καθαρίσουν την περιοχή από τα ταραχοποιά στοιχεία. Η εκκαθαριστική επιχείρηση ξεκίνησε την 3η Οκτωβρίου 1943, με τη Γερμανική Φάλαγγα των SS να ξεκινά από την Καστοριά και να περνά από το Άργος Ορεστικό, με σκοπό να εξοντώσει κάθε υποψία αντίστασης στα χωριά της ΝΔ Καστοριάς. Η φάλαγγα περιελάμβανε επίσης 400 Ιταλούς και μερικούς κομιτατζήδες. Λόγω της συνεργασίας των ανταρτών με τους Άγγλους που είχαν παρατηρητές στην περιοχή, ειδοποιήθηκαν οι κάτοικοι πολύ νωρίς για τον ερχομό των Ναζί και έφυγαν να προστατευτούν στο βουνό μέσα στο δάσος. Με τους κομιτατζήδες να εκτελούν τις εντολές των Γερμανών και να βάζουν φωτιά στα σπίτια αφού έκαναν το ανάλογο πλιάτσικο, το χωριό κάηκε στο σύνολό του στο 70%.. Οι απώλειες ήταν δύο, του Αντώνη Ζησόπουλου και του Ιωάννη Σαμαρά, οι οποίοι ήταν υπερήλικες και αδύνατον να μετακινηθούν. Τότε κάηκε η Εκκλησία και το Δημοτικό Σχολείο του χωριού, λόγω του ότι υπήρχαν πληροφορίες ότι λειτουργούσαν ως καταφύγια των ανταρτών, πράγμα που ήταν αλήθεια.

Πολύ αργά το βράδυ οι κάτοικοι άρχισαν να επιστρέφουν όταν σιγουρεύτηκαν ότι οι Γερμανοί είχαν φύγει. Ο καπνός τους προειδοποίησε για το τι είχε συμβεί, πριν αντικρύσουν την καταστροφή. Το αποτέλεσμα ήταν οι περισσότερες οικογένειες να φιλοξενηθούν σε συγγενείς, καθώς πλησίαζε ο χειμώνας. Από τα γεννήματα που είχαν μισοκαεί έβγαλαν το ψωμί του χειμώνα, πικρό κι αυτό λόγω των καμένων σπόρων. Ξεκίνησαν αμέσως να επιδιορθώνουν ή και να χτίζουν από την αρχή τα κατεστραμμένα σπίτια τους.

Η τελική καταστροφή της Λάγκας επήλθε στα πλαίσια της επιχείρησης STEINADLER= Χρυσαετός. Η κωδική ονομασία της περιοχής της Λάγκας ήταν ΧΧΙΙ.

Για την 3η Ιουλίου 1944 ορίστηκε η μεγάλης σημασίας για τους Γερμανούς επιχείρηση. Οι ομάδες είχαν συγκεντρωθεί και περίμεναν την διαταγή έναρξης. Όμως λόγω καθυστέρησης κυρίως των τμημάτων των SS, αυτή αναβλήθηκε για την επόμενη μέρα. Μια μέρα ακόμα παράταση ζωής πήρε το χωριό. Την Τρίτη 4 Ιουλίου 13.35μμ άρχισαν όλα.

Ξεκίνησε η στρατιά από την Καστοριά. Συναντήθηκε με όμοιούς της και ενισχύθηκε στο Άργος Ορεστικό. Και ερχόμενοι στο Νεστόριο, απόγευμα πλέον, έμειναν εκεί να εκτελέσουν το ανόσιο έργο τους.  Τα παραπάνω τμήματα στρατού ενώθηκαν με τις 4 ομάδες που έφεραν τα ονόματα του ορίζοντα: Ομάδα Βορράς, Ομάδα Νότος, Ομάδα Ανατολή,  Ομάδα Δύση. Πάρα πολλοί πολεμιστές για ένα τόσο μικρό μέρος και φυσικά δεν έλειπαν οι κομιτατζήδες. Από το  ύψωμα του Νεστορίου «το 1170» και πιο πίσω, πιο ψηλά, από τον Κόκκινο Βράχο έγινε η βομβιστική επίθεση στο χωριό. Στη συνέχεια, επιτέθηκαν με το στράτευμα και τους κομιτατζήδες. Ανέβασαν τους όλμους στα Όντρια κι επιτίθονταν σε ό, τι κινούνταν εκεί μέσα. Κυνηγούσαν κάθε τι ζωντανό, και υπήρχαν πολλοί άμαχοι κρυμμένοι εκεί.

Επενέβησαν για άλλη μια φορά οι Βρετανοί με τους μυστικούς πληροφοριοδότες τους, να ενημερώσουν τους αντάρτες, οι οποίοι με την σειρά τους τον κόσμο, να φύγει γιατί θα γίνει χαλασμός. Και έφυγαν όλοι. Μόλις είχε ολοκληρωθεί η ανοικοδόμηση του χωριού από την προηγούμενη επιδρομή, ήρθε η νέα και ολοκληρωτική. Ξανά η διαταγή ήταν: «Κρύβονται στα υπόγεια! Κάψτε τους, Σκοτώστε τους! Κάψτε τα όλα!». Οι κομιτατζήδες μπήκαν στα σπίτια, λεηλάτησαν, έκαψαν, κατέστρεψαν. Ευτυχώς δεν βρήκαν κανέναν στο χωριό.

Και όταν δεν είχε μείνει κάτι να ισοπεδώσουν, πήραν τον ανήφορο για το Κρυονέρι και από εκεί στα Ιωάννινα γιατί αυτός ήταν ο δρόμος που θα τους οδηγούσε στην Ήπειρο. Δεν ξαναφάνηκαν στο χωριό. Το βράδυ στις 4 Ιουλίου είχε κοκκινίσει ο ουρανός. Πήραν το δρόμο από την Πλακαριά μέσα και έφτασαν το «’Κόνισμα». Εκεί είχε βρει καταφύγιο η Γεωργία Τούλη. Είχε αργήσει να φύγει από το χωριό, και την πρόλαβαν εκεί. Ο θάνατός της από τα εχθρικά βόλια ήταν ακαριαίος.

Συνέχισαν τον δρόμο τους χωρίς να βρουν το παραμικρό εμπόδιο για το Κρυονέρι, και από εκεί μέσα στα Γούπατα. Εκεί, το βουνό ήταν γεμάτο από Λαγκιώτες. Κι έφτασαν στο Παλιοκριμίνι κοντά, σε σταβλικές εγκαταστάσεις Λαγκιωτών, τόσο αθόρυβα και τόσο κοντά, που έπιασαν τον κόσμο την ώρα που άρμεγαν τα πρόβατα. Ήταν ο Γιάννης Καλύβας με τον Αποστόλη Ριζόπουλο. Ο Αποστόλης Ριζόπουλος γυρίζοντας το κεφάλι του προς την στρούγκα για να πάρει το επόμενο πρόβατο ν’ αρμέξει είδε τους Γερμανούς στο πίσω μέρος, και λέει στο Γιάννη Καλύβα: «Γιάννη! Οι Γερμανοί!» Και έτρεξαν και οι δύο να κρυφτούν. Ο μεν Αποστόλης τραυματίστηκε ελαφρά, στάθηκε τυχερός όμως. Όπως έκανε προς τον κατήφορο, βρήκε μια οξιά κούφια, που τον χωρούσε μέσα ο κορμός, και μπροστά είχε μπαρμπούτες. Όταν φώναξαν «Αλτ!» ο Γιάννης Καλύβας δεν γύρισε να παραδοθεί. Τον πυροβόλησαν πισώπλατα. Έπεσε στο ρέμα μπροστά στον Αποστόλη. Μπροστά στα μάτια του ο Αποστόλης είδε να ρίχνουν οι Γερμανοί στο Γιάννη την χαριστική βολή.

Αντιλαμβανόμενοι οι Λαγκιώτες ότι οι Γερμανοί είχαν φύγει, κατέβηκαν στο χωριό, για να δουν άλλη μια φορά μπροστά τους τα συντρίμμια της ζωής τους. Και ξανά, άρχισαν αμέσως να χτίζουν το χωριό τους, ζώντας μέσα στα χαλάσματα, μιας και ήταν καλοκαίρι.

 

Οι απώλειες σε ανθρώπινες ζωές στο σύνολό τους ήταν οι εξής:

Ιωάννης Καλύβας

Αντώνης Ζησόπουλος

Ιωάννης Σαμαράς

Γεωργία Τούλη

Νικόλαος Καραντίνος

Φώτης Δήμου

 

Η Λάγκα ξαναχτίστηκε στα θεμέλια του παλαιού χωριού και πέρα από τις μνήμες, τίποτε άλλο πλέον δε θυμίζει το μαύρο παρελθόν. Η Λάγκα ανακηρύχθηκε Μαρτυρικό Χωριό τον Αύγουστο του 2019.

 

Για περισσότερο από 3.000 χρόνια οι Έλληνες καλούνται να υπερασπιστούν τα θεμελιώδη ιδανικά της χώρας μας. Με τη Μαρτυρική Μνήμη, οι ευγνώμονες πολίτες αυτού του τόπου θυμούνται και τιμούν τους περήφανους πατριώτες που έκαναν την απόλυτη θυσία για την υπεράσπιση των ευλογιών της ελευθερίας.

Χρειάστηκε πάρα πολύς καιρός για να ανεγερθεί αυτό το μνημείο και να συμβολίσει την ευγνωμοσύνη μας τώρα και για πάντα. Οι άνθρωποι μας χάθηκαν ή και υπέφεραν τα πάνδεινα, στα σπίτια τους, στα πεδία των μαχών πολύ μακριά από το σπίτι, σε βομβαρδισμούς από αεροπλάνα στον ουρανό, και στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ένας πόλεμος που θα μνημονεύεται όσο θα καταγράφεται η ιστορία. Όμως ήρθε η ώρα.

 

Την ιστορία δεν αρκεί να την διαβάζεις, πρέπει να επισκέπτεσαι τα μέρη που γράφτηκε, να τη νιώσεις και να προσκυνάς τα μνημεία της. Ίχνη από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο υπάρχουν ακόμα στον τόπο μας. Σ' αυτούς που δώρισαν την ζωή τους και κατοικούν σ' ένα κουτί  στο οστεοφυλάκιο του χωριού, σ' αυτούς που είναι θαμμένοι ακόμα στο νεκροταφείο του χωριού, σ' αυτούς που τα οστά τους αγνοούνται ακόμα. Στα σπίτια που απόμειναν κάποιες καμμένες πέτρες και δοκάρια και καταμαρτυρούν τη μανία του κατακτητή. Αυτά τα ανεξίτηλα σημάδια κάνουν το μνημείο απαραίτητο ώστε να ξορκίσει το κακό τους. Να αποτίει τιμή και σεβασμό στα θύματα, αλλά να και να εκφράζει ένα τεράστιο ΓΙΑΤΙ; Να μην υπάρξει λήθη ούτε για ένα ψήγμα ιστορίας.

 

Σήμερα τιμάμε την κληρονομιά. Τον βαρύ φόρο ζωής που πλήρωσαν οι αθώοι πρόγονοί μας.

Ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν το σημείο αναφοράς του 20ου αιώνα, ο χρόνος όπου η Ζωή και η Ελευθερία σβήστηκαν από τον κόσμο, και ο ίδιος ο ανθρώπινος πολιτισμός βρέθηκε σε μεγάλο κίνδυνο. Η Ελλάδα απάντησε, ενωμένη όπως πάντα μπροστά σε κάθε απειλή, μπροστά στον κοινό σκοπό να μην επιτρέψει στις δυνάμεις του κακού να υπερισχύσουν και να προστατεύσει τους πολίτες της από την εξάπλωση του θηρίου, του ναζισμού. Άνδρες επιστρατεύτηκαν να πολεμήσουν, γυναίκες επιστρατεύτηκαν να τους στηρίξουν στα μετόπισθεν, άνθρωποι κάθε ηλικίας, όλοι στον αγώνα. Δεν υπάρχει νοικοκυριό στον τόπο μας που να μην επηρεάστηκε, να μην ζημιώθηκε, στον πόλεμο αυτό.

 

Όμως ο εχθρός υπερέχων πέρασε σαν λαίλαπα πάνω από τούτα τα αγαπημένα χώματα και κατέστρεψε. Έκαψε, σκότωσε, ρήμαξε. Όταν ήρθε η Ειρήνη, ο κόσμος ήταν ένα τελείως διαφορετικό μέρος. Έλειπαν οι άνθρωποι, κι όσοι είχαν απομείνει, σκιές του εαυτού τους, τριγύριζαν στα καμένα, τα χαλάσματα, τα ερείπια. Αν και φαίνονται μακρινά όλα αυτά τα γεγονότα, πρέπει να μας προβληματίζει ότι όλα αυτά συνεβησαν σε δικούς μας ανθρώπους, που κάποιοι έχουμε την τύχη να αγκαλιάζουμε ακόμα.

 

Σήμερα τιμάμε τους ανθρώπους αυτούς. Τους ανθρώπους μας που χάσαμε, και αυτούς που επέζησαν και μέσα από την κόλαση βγήκαν νικητές. Χιλιάδες ψυχές βασανισμένες. Θεμελιώνουμε και αποκαλύπτουμε τη Μαρτυρική Μνήμη. Ο σκοπός του μνημείου είναι να τιμήσει, να εμπνεύσει και να μνημονεύσει. Αναγνωρίζει τη γενναιότητα με την οποία οι πρόγονοί μας αντιμετώπισαν την απειλή και την καταστροφή. Γιορτάζει την ενότητα αυτών απέναντι στον τεράστιο κίνδυνο και τιμά τα ηρωικά επιτεύγματα και τις θυσίες των αθώων αμέτοχων ανθρώπων στο βωμό της ελευθερίας και της εθνικής περηφάνιας. Η Μαρτυρική Μνήμη θα μιλά στο εξής εκ μέρους των ανωνύμων, ταπεινών ηρώων είτε αυτοί χάθηκαν είτε επιβίωσαν από τον πιο θανατηφόρο πόλεμο που επιβλήθηκε ποτέ στην ανθρώπινη οικογένεια. Θα θυμίζει στη σημερινή γενιά και σε κάθε γενιά που θα έρθει ότι η ελευθερία δεν χαρίζεται. Τίποτα δεν είναι δεδομένο, ούτε η ζωή ούτε η ευημερία. Ότι έχουμε πετύχει ως σήμερα, είναι μόνον επειδή πολλές γενιές Ελλήνων ήταν αποφασισμένες να κάνουν τις μεγαλύτερες θυσίες. Δεν επιτρέπεται, δεν μπορούμε να το ξεχάσουμε αυτό και λόγω της Μαρτυρικής Μνήμης, ποτέ δεν θα το κάνουμε.

 

Σήμερα κάνουμε το αόρατο, ορατό. Η Μαρτυρική Μνήμη από σήμερα στέκεται αγέρωχη στα στοιχεία της φύσης στο κέντρο της Λάγκας. Αντανακλά την ιστορική σημασία και την παντοτινή σημαντικότητα του πολέμου στην ιστορία της Ελλάδας. Είναι ένα εμπνευσμένο σκηνικό στην κεντρική γραμμή του αναμνηστικού τοπίου του έθνους. Το μνημείο είναι λιτό χωρίς εντυπωσιασμούς. Βρίσκεται σε σημείο που προσεγγίζει εύκολα ο επισκέπτης. Γύρω από το μνημείο δεν υπάρχει κανένας περιορισμός ώστε οποιοσδήποτε επισκέπτης θελήσει να το πλησιάσει και να αποτίσει φόρο τιμής, να μπορεί να το κάνει ελεύθερα, οποιαδήποτε ώρα της μέρας ή της νύχτας. Εξάλλου λειτουργεί ως Φάρος Σοφίας και η Γνώση δεν πρέπει να περιορίζεται ούτε να φυλακίζεται.

Ένας βαθύς αναστεναγμός βγαίνει από τα σωθικά θωρώντας το μνημείο. Το κλάμα δεν απαλύνει τον πόνο. Τα λόγια είναι περιττά. Επειδή η ανθρώπινη φύση ξεχνά τον πόνο για να μπορεί να ελπίζει ξανά και να προχωράει μπροστά, το μνημείο πάντα θα υπάρχει για να θυμίζει τη μαύρη σελίδα του τόπου μας και κατ' επέκταση της παγκόσμιας ιστορίας.

 

Η ΜΑΡΤΥΡΙΚΗ ΜΝΗΜΗ είναι το μνημείο των Μαρτυρικών Χωριών του Δήμου Άργους Ορεστικού και χρηματοδοτήθηκε από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. Είναι ο τόπος μνήμης, κατάνυξης και σεβασμού για όλους που θανατώθηκαν και βασανίστηκαν από την εκτέλεση ανόσιων εντολών. Το κυρίως σώμα του μνημείου είναι δύο άνισες γκρίζες μαρμάρινες στήλες πάνω στις οποίες στηρίζεται ένας ισομεγέθης, μεταλλικός, οξειδωμένος Σταυρός.

Το Μάρμαρο, η πέτρα που βγαίνει από τα σωθικά της γης, συμβολίζει το αρχαίο θεμέλιο, τη ζωή που είναι άρρηκτα δεμένη μ’ αυτήν. Υπάρχει πολύ πριν τους ανθρώπους. Συμβολίζει τη δύναμη και την αντοχή στις δυσκολίες και τις ασχήμιες του κόσμου. Κρατάει μέσα της όλη τη Σοφία του χρόνου που τη σκλήρυνε και την κατέστησε αμετακίνητη από τα στοιχεία της φύσης. Αν μιλούσαν οι πέτρες των Μαρτυρικών Χωριών τι θα αφηγούνταν άραγε... πόσα πέτρινα χρόνια. Η πέτρα είναι το τελειότερο υλικό για τη δημιουργία του πιο στερεού θεμελίου για Νέα Ζωή, σμιλευμένη με πείσμα, υπομονή και επιμονή για το νέο ταξίδι που αρχίζει. Το γκρίζο χρώμα της δείχνει όλους τους αρνητικούς συνειρμούς των βιωμάτων. Δείχνει την απώλεια, την κατάθλιψη και την απελπισία. Είναι το χρώμα της τέφρας, του μολύβδου και ενός ουρανού καλυμμένου με σύννεφα που μας ενημερώνει ότι μια καταιγίδα έρχεται. 

Ο Σταυρός είναι το πιο χαρακτηριστικό σημείο του πόνου. Είναι ο θάνατος στη μάχη για την προστασία των ανθρωπίνων ιδεωδών και ιδανικών. Είναι η μάχη για κάθε ιερό σκοπό. Παράλληλα, συμβολίζει στις τέσσερις γωνίες του τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, στα οποία σκόρπισαν οι κάτοικοι για να σωθούν, να καταφέρουν να ζήσουν αλλά ποτέ δεν έσπασαν τη σύνδεση με το κέντρο της ζωής τους, επιστρέφοντας στον τόπο που αγαπούσαν. Από την άλλη πλευρά, ο Σταυρός είναι η μόνιμη επίκληση στη Θεία Βοήθεια, που χωρίς αυτήν η ζωή δεν μπορεί να υπάρξει. Είναι το δυνατότερο σύμβολο Προστασίας. Είναι το σημάδεμα του τόπου που έχει μεγάλη αξία όπως ένας καλά κρυμμένος θησαυρός. Είναι η ελπίδα που κρατά τον Έλληνα ζωντανό.

Η Σκουριά που σκεπάζει το μέταλλο δείχνει τη θλίψη και τη διάβρωση, την φθορά που υπέστη ο τόπος και οι άνθρωποι του από τη διάθεσή του κατακτητή να "φάει", να καταστρέψει με το κόκκινο χρώμα της ως το αίμα των αθώων ανθρώπων που χύθηκε άδικα. Έπεσε σαν Πληγή πάνω στη γη με όλη του τη μανία να εξαφανίσει κάθε τι ζωντανό αλλά και άψυχο.

 

Ο στόχος ήταν να θεμελιωθεί ένα μνημείο τόσο δυνατό και εμπνευσμένο, ώστε να μοιάζει μέρος του τοπίου, ότι ξεπηδά από τα σπλάχνα του, ότι πάντα βρισκόταν εκεί, πού να στέκει με σεβασμό στον τόπο, αλλά να αποτελεί και ξεχωριστή μονάδα για την ξεχωριστή ιστορία του. Να ομολογεί τον βάσανο και το μαρτύριό του. Είναι οικείο και αγκαλιαστικό όταν ο προσκυνητής στέκεται μπροστά του, αλλά διακριτικό όταν κάνεις δεν το χαιρετά. Κι όμως μπροστά στη Μαρτυρική Μνήμη στέκεις βουβός και μετράς τους ήρωες. Πόσους αλήθεια να μετρήσεις; Ο νους δεν χωρά την θηριωδία των Ναζί. Νιώθεις ότι ξαφνικά αυτοί οι πρόγονοι, όλοι, βρίσκονται πίσω σου και σου ψιθυρίζουν: "Μείνε ακίνητος", λένε. "Βλέπε και άκου και μην φοβάσαι. Όλα για σένα έγιναν και είσαι το αποτέλεσμα της αγάπης χιλιάδων. Μην φοβηθείς για τίποτα, έχεις εμάς να σε στηρίζουμε".

 

Κάτω από τη Μαρτυρική Μνήμη σήμερα θάβουμε τους νεκρούς μας. Θάβουμε το αλησμόνητο άσχημο παρελθόν. Θάβουμε την έχθρα μας.

 

ΟΜΩΣ ΓΙΑ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΥΨΙΣΤΟΥ, ΓΙΑ ΟΝΟΜΑ ΤΩΝ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΓΕΝΙΩΝ, ΟΧΙ ΑΛΛΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ, ΟΧΙ ΑΛΛΗ ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΕΓΕΡΣΗ ΜΝΗΜΕΙΩΝ. ΜΟΝΟ ΕΙΡΗΝΗ!

 ΠΟΤΕ ΞΑΝΑ!

 Σ’ αυτό το σημείο, καλώ στο βήμα, τον επιβιώσαντα κ. Νικόλαο Τούλη να μιλήσει για όσα η καρδιά του κρατά κλεισμένα για εκείνα τα χρόνια.

Ακολούθησε η κατάθεση στεφάνων στο μνημείο. Σύσσωμη η πολιτική ηγεσία του τόπου, τα Σώματα Ασφαλείας και οι φορείς χαιρέτησαν τους πεσόντες και κατέθεσαν το στεφάνι τους. Πρώτος ο Δήμαρχος Άργους Ορεστικού κ. Παναγιώτης Κεπαπτσόγλου και δεύτερη η αξιότιμη Γενική πρόξενος του γερμανικού Προξενείου στη Θεσσαλονίκη κ. Σύβιλλα Μπέντικ.

Είχα την τιμή να καταθέσω εγώ το στεφάνι της Επιτροπής μαρτυρικών Χωριών του Δήμου Άργους Ορεστικού

Στο τέλος, οι επιβιώσαντες το Ολοκαυτώματος έδειξαν την ευγνωμοσύνη τους καταθέτοντας και οι ίδιοι στεφάνι για τις παλιές εκείνες μαύρες ημέρες. 

Παρευρέθηκαν από αριστερά:

Νικόλαος Τούλης,  Ιωάννης Παπαϊωάννου, Αποστόλης Θεοχάρης, Ζήσης Ζησόπουλος

Από σήμερα η Μαρτυρική Μνήμη στέκει αγέρωχη και περήφανη, διηγώντας τα τρομερά γεγονότα που έφεραν τη Λάγκα στο ηρωικό πάνθεον των μαρτυρικών τόπων της Ελλάδας και του κόσμου.

4-7-1944

Η Λάγκα βιώνει για ακόμα μια φορά, που όμως είναι και η τελευταία της σκληρής συμπεριφοράς των Γερμανικών Ες-Ες και αμέσως καθίσταται Μαρτυρικός Τόπος. Και από σήμερα έχει τη Μαρτυρική Μνήμη να θυμίζει ότι ο πόλεμος είναι η χειρότερη λαίλαπα στον κόσμο αλλά αυτή κατορθώνει να μην ξεχαστεί τίποτα, όσος χρόνος κι αν περάσει.

Ακολούθησε δεξίωση στο Εντευκτήριο του Συνδέσμου Λαγκιωτών στη Λάγκα.

Αναμνηστική φωτογραφία με την κ. Σύβιλλα Μπάντικ, το Δήμαρχο κ. Πάνο Κεπαπτσόγλου και τον Πρόεδρο της Επιτροπής Μαρτυρικών Χωριών κ. Στέργιο Φιλιάδη.

Ολόκληρη την εκδήλωση των Αποκαλυπτηρίων μπορείτε να την παρακολουθήσετε από την σελίδα του Δήμου Άργους Ορεστικού στον παρακάτω σύνδεσμο:

https://www.facebook.com/orestikonargos/videos/778562803962027/

27 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΑ ΜΝΗΜΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΘΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΟΣ

Η σημερινή ημέρα έχει ανακηρυχτεί ως Διεθνής Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Ολοκαυτώματος

Τα Ηνωμένα Έθνη επέλεξαν τις 27 Ιανουαρίου επειδή στις 27 Ιανουαρίου 1945 ο Σοβιετικός Στρατός απελευθέρωσε τους αιχμαλώτους του στρατοπέδου συγκέντρωσης του Άουσβιτς.

 

Το να θυμόμαστε απλώς το Ολοκαύτωμα δεν αρκεί πλέον. Τα κράτη πρέπει να διασφαλίζουν την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την ασφάλεια των πολιτών, ανεξαρτήτως φυλής ή εθνικότητας, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου. Πρέπει να εφαρμόζονται και να επιβάλλονται νόμοι για να αποτραπεί η διάδοση ρατσιστικών και εξτρεμιστικών ιδεολογιών που απειλούν να βλάψουν άλλους.

Το Ολοκαύτωμα έλαβε χώρα επειδή οι κυβερνήσεις, οι θεσμοί και η κοινωνία των πολιτών παρέμειναν παθητικά, καθώς άνθισαν οι προκαταλήψεις, οι διακρίσεις και το μίσος. Η σημερινή ημέρα είναι υπενθύμιση σε όλους μας ότι τα λάθη του παρελθόντος δεν πρέπει να επαναληφθούν.

Κάθε χρόνο, στις 27 Ιανουαρίου, είμαστε εδώ όλοι μαζί για να αποτίσουμε φόρο τιμής στη μνήμη των θυμάτων του Ολοκαυτώματος. Να δείξουμε την πίστη μας και να είμαστε ενωμένοι γύρω από τις κοινές θεμελιώδεις αξίες μας. Για να θυμηθούμε τα εκατομμύρια των θυμάτων που δολοφονήθηκαν κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος. Δολοφονήθηκαν επειδή ήταν Εβραίοι, Ρομά, Σλάβοι, ομοφυλόφιλοι, Έλληνες. Γιατί είχαν αναπηρίες. Όλα τα θύματα.

Τιμούμε τη μνήμη τους.

Αυτό που συνέβη πίσω από τα τείχη του Άουσβιτς-Μπίρκεναου, του Νταχάου και των άλλων στρατοπέδων δεν αφορά μόνο τις οικογένειες των θυμάτων και τους απογόνους τους. Μας αφορά όλους, διότι αποτελεί επίθεση και παραβίαση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας που βρίσκεται στο επίκεντρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Και έχουμε και καθήκον και υποχρέωση να σταθούμε ενάντια στο μίσος, στα εγκλήματα, στις φρικαλεότητες. Να θυμόμαστε, ώστε να μην ξεχνάμε ποτέ και να μην επιτρέψουμε ποτέ ξανά να επαναληφθεί αυτό το πολύ σκοτεινό κεφάλαιο της ιστορίας της ανθρωπότητας.

Επίσης, αποτίνουμε φόρο τιμής σε όσους είχαν το θάρρος να μην υπακούσουν, εκείνους που έδειξαν ανθρώπινη καλοσύνη και αλληλεγγύη όταν η ελπίδα φαινόταν να έχει χαθεί. Σε όσους πρόσφεραν στέγη, ζεστασιά και ασφάλεια. Αυτοί που ρίσκαραν τη ζωή τους για τον συνάνθρωπο. Αυτοί που διάλεξαν το φως από το σκοτάδι. Αυτοί που μας έδειξαν ότι υπάρχει ελπίδα και ανθρώπινη καλοσύνη. Ας θυμηθούμε τον Όσκαρ Σίντλερ και την Ιρένα Σάντλερ. Ευτυχώς υπήρξαν και τέτοιοι άνθρωποι.

Η ανάμνηση είναι καθήκον. Η μνήμη του Ολοκαυτώματος είναι θεμελιώδης λίθος της ατομικής, συλλογικής μας ευρωπαϊκής και διεθνούς συνείδησης ως κάτοικοι του ίδιου πλανήτη και κοινωνοί του ίδιου αέρα. Είναι το θεμέλιο του να ζήσουμε μαζί. Και είναι κοινό μας καθήκον να διασφαλίσουμε ότι τέτοιες φρικαλεότητες δεν θα επαναληφθούν ποτέ.

Και βέβαια τέτοια μέρα δεν έρχεται στο μυαλό παρά η θύμηση ανθρώπων δικών μας που βίωσαν την φρίκη και το Θηρίο στην απόλυτη φρικαλεότητά του. Άνθρωποι που δεν βρίσκονται πλέον κοντά μας, αφού το πλήρωμα του χρόνου τους πήρε μαζί του. Πως να ξεχάσουμε τον Αχιλλέα Σπύρου που την άνοιξη του 1941 κατέβαινε από τη Λάγκα στο Άργος Ορεστικό και στα Λακκώματα έπεσε σε ενέδρα των Γερμανών και αμέσως απήχθη στη Γερμανία χωρίς να γνωρίζει η οικογένειά του τίποτα. Βρέθηκε έγκλειστος στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Oranienburg κοντά στο Μόναχο.  Ο χώρος των φυλακών ήταν περιτριγυρισμένος από πολλαπλά ηλεκτροφόρα σύρματα. Και οι αιχμάλωτοι εργάζονταν στα κάτεργα. Άνοιγαν δρόμους, ή ό, τι άλλο χρειαζόταν η ναζιστική Γερμανία.  Το χειρότερο μαρτύριο ήταν η διαβίωση στις φυλακές. Οι δεσμοφύλακες ήταν βάρβαροι. Χτυπούσαν με το παραμικρό, και όχι μόνο δεν έδιναν τροφή, αλλά και έτρωγαν μπροστά στους πεινασμένους τροφίμους. Και όση τροφή τους περίσσευε, αγνοούσαν τα απλωμένα σκελετωμένα από την πείνα χέρια, και επιδεικτικά την ποδοπατούσαν μπροστά τους. Ώστε να μη μπορέσουν να πάρουν το παραμικρό ψίχουλο.

Εικόνα: ο Αχιλλέας Σπύρου, επιζών του στρατοπέδου Συγκέντρωσης Oranienburg στη Γερμανία

Είχε φτάσει ο χειμώνας και είχαν ανακαλύψει νέο τρόπο βασανισμού. Έβαζαν τους αιχμαλώτους όλο το βράδυ μέσα σε κουπάνες (λεκάνες) με νερό, και αυτό πάγωνε. Το πρωί τους τραβούσαν έξω, και το δέρμα των ποδιών τους που όλο το βράδυ είχε κολλήσει στον πάγο, έμενε εκεί. Στον πάγο. Και η εργασία συνεχιζόταν. Αυτό κράτησε άλλους τέσσερις με πέντε μήνες. Τα πόδια Αχιλλέα ήταν σε όλη του την υπόλοιπη ζωή μαύρα. Δέρμα δεν υπήρχε πάνω τους». Όμως, ο Αχιλλέας έζησε και επέστρεψε δύο χρόνια μετά, όταν οι σύμμαχοι μπήκαν στη Γερμανία. Επέστρεψε πίσω στη Λάγκα, σε μια μητέρα που τον είδε ξαφνικά μπροστά στης και δεν πίστευε στα μάτια της για πολύ καιρό μετά, αφού τον είχε ξεγράψει από τον κόσμο των ζωντανών.

Πως να ξεχάσουμε τον Παναγιώτη Ριζόπουλο και τον αδελφό του Περικλή που μετά τη μάχη των Λακκωμάτων της νύχτα που ξημέρωνε 1η Μαΐου 1943, και οι κομιτατζήδες ξεσπούσαν τη μανία τους σε όποιο Λαγκιώτη έβρισκαν, προσπαθώντας να ξεφύγουν και να σωθούν, πιάστηκαν αιχμάλωτοι των Γερμανών και  τους ονόμασαν «Μπαντίτ κομαντάντ». Καπετάνιος αντάρτης. Τους κατηγόρησαν εύκολα για τέτοιους, και τους συνέλαβαν. Βρέθηκαν άμεσα έγκλειστοι στο Στρατόπεδο συγκέντρωσης του Παύλου Μελά στη Θεσσαλονίκη. Το στρατόπεδο του θανάτου. Ονομάστηκε έτσι επειδή σε καθημερινή βάση καμιόνια του γερμανικού στρατού έπαιρναν δέκα με δεκαπέντε άτομα και τα πήγαιναν σε τόπο εκτέλεσης. Πιο απλά, όποιος βρισκόταν εκεί έγκλειστος υπόκειτο σε καθεστώς αμέσου εκτέλεσης δίχως την παραμικρή δικαιολογία. Μία εξήγηση που δίνονταν ήταν ότι λόγω πολυκοσμίας, οι Γερμανοί έκαναν «ξεκαθάρισμα», για να μην υπάρξουν ασθένειες και επιδημίες. Το μόνο «θετικό» ως εντύπωση ήταν η άκρα καθαριότητα. «Κατάλευκα, πεντακάθαρα σεντόνια. Ούτε ξενοδοχείο πέντε αστέρων έτσι». Και τους έβαλαν στο Ντουλάχ, το στρατόπεδο εργασίας. Έμειναν εκεί κάπου δεκατρείς μήνες. Πέραν του βασανισμού τους και των κακών συνθηκών διαβίωσης, έβλεπαν και τις κινήσεις του γερμανικού στρατού εν ώρα ραστώνης. Για παράδειγμα τις νύχτες που έπιναν και μεθούσαν, οι στρατιώτες χόρευαν και τσαλαπατώντας σκύλευαν πτώματα ανθρώπων φυλακισμένων που είχαν αποδημήσει εις Κύριον κατά τη διάρκεια της ημέρας και θα τους μάζευαν το επόμενο πρωί. Συχνά- πυκνά οι Γερμανοί μάζευαν τους εγκλείστους και μέσω ενός διερμηνέα φώναζαν ονόματα ανθρώπων που έπρεπε να μπουν στα «φορτηγά του τρόμου» ώστε να οδηγηθούν στα κρεματόρια της Γερμανίας. 13 ολόκληρους μήνες κράτησε αυτό. Ώσπου η τύχη επί τέλους ήρθε με το μέρος τους και σε μια επικείμενη επίθεση στον Χορτιάτη, με κινηματογραφικό σχεδόν σενάριο, κατάφεραν και απέδρασαν, γιατί ήδη τους είχαν ορίσει και στρατολογήσει ώστε τις επόμενες ημέρες να τους προωθήσουν στο ανατολικό μέτωπο, στη Ρωσία. Κι έτσι, έφτασαν κάποια στιγμή κι αυτοί στο σπίτι τους στη Λάγκα. Ξεγραμμένους τους είχαν όλοι, αλλά απέδειξαν το αντίθετο.

Εικόνα: ο Παναγιώτης Ριζόπουλος επιζών του στρατοπέδου συγκέντρωσης Παύλου Μελά στη Θεσσαλονίκη

ΕΥΤΥΧΩΣ ΟΙ ΔΙΚΟΙ ΜΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΕΠΕΣΤΡΕΨΑΝ ΚΑΙ ΔΕΝ ΤΟΥΣ ΘΡΗΝΗΣΕ ΤΟ ΧΩΡΙΟ. ΑΛΛΑ Η ΤΡΑΓΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΥ ΕΖΗΣΑΝ ΘΑ ΜΕΙΝΕΙ ΚΙ ΑΥΤΗ ΩΣ ΚΟΜΜΑΤΙ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΗΜΕΡΑΣ ΜΝΗΜΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΘΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΟΣ της ιστορίας μας.

Τα παρακάτω τραγούδι του επιζώντος Leonard Cohen δείχνει την απελπισία και τον τρόμο που βιώσαν οι εκατοντάδες χιλιάδες βασανισμένων αθώων του Ολοκαυτώματος.

https://www.youtube.com/watch?v=uTqoGu61IIs&ab_channel=LyricsForever

ΠΟΤΕ ΞΑΝΑ!!! ΠΟΤΕ!!!

Η 

78 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΘΡΗΝΗΤΙΚΗ ΜΕΛΩΔΙΑ

78 χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την θλιβερή ημέρα που η παγκόσμια γνώμη χαρακτήρισε ως Θρηνητική Μελωδία. Ο τρόμος του ναζιστικού Θηρίου εξαπλώνεται σε όλο τον κόσμο τον Οκτώβριο του 1943. Οργανωμένες ναζιστικές επιθέσεις σε στρατηγικά σημεία σε όλη την Ευρώπη έλαβαν χώρα για την εξάλειψη κάθε αντιστασιακού πυρήνα που απειλούσε την εγκαθίδρυση της αυτοκρατορίας της Ναζιστικής Γερμανίας.

Ματωμένος ο Οκτώβρης του 1943. 3 του μήνα και το μαρτύριο στη Λάγκα αρχίζει. Ήταν γνωστό ότι στο χωριό η Εθνική Αντίσταση είχε ξεκινήσει και θέριευε με γοργούς ρυθμούς. Ήταν γνωστό ότι το Αρχηγείο του Γράμμου ήταν η Λάγκα, και όλος ο συντονισμός των επιχειρήσεων γινόταν κατά βάση εκεί. Και η Λάγκα ήταν Ελεύθερη Ελλάδα. Πως λοιπόν να μη μπει στο στόχαστρο και να αποτελέσει πρώτο και πρωταρχικό στόχο... 

Η Λάγκα βρισκόταν υπό την προστασία του 1ου Τάγματος της 9ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ εκείνη την εποχή. Στρατολόγηση ανταρτών, εκπαίδευση, φιλοξενία τους ήταν λίγες μόνο από τις υπηρεσίες που προσφέρονταν. Οργανωμένος τρόπος ζωής, με τους αρχηγούς να διαμένουν στα πιο ψηλά σπίτια ώστε να ελέγχουν όλη την περιοχή, ως πέρα στην Καστοριά, με αρτοποιείο για να σιτίζονται, με ραφείο για να ντύνονται και τόσα άλλα. Και όλα αυτά έπρεπε να εξαλειφθούν, μαζί με τον κίνδυνο που προκαλούσαν στις κατοχικές δυνάμεις. 

Και ξεκίνησε από την Καστοριά η γερμανική δύναμη, που απαρτίζονταν από Γερμανούς στρατιώτες, περίπου 400 Ιταλούς, και κάποιους κομιτατζήδες. Συνολικά κοντά στα 700 άτομα επιτέθηκαν εκείνη τη μέρα στη Λάγκα. Ξεκίνησαν το πρωί, και έφτασαν το μεσημέρι. 

Ευτυχώς από νωρίς γνώριζαν τι θα συνέβαινε. Οι Άγγλοι, οι Εγγλέζοι όπως τους έλεγαν στο χωριό, είχαν ειδοποιήσει τους αντάρτες από πριν για τις διαθέσεις των Γερμανών, και αυτοί με την σειρά τους τους Λαγκιώτες. Έτσι, γρήγορα- γρήγορα, οι πατέρες των σπιτιών μάζεψαν τις οικογένειές τους, οι μητέρες μάζεψαν όσες προμήθειες μπορούσαν, πήραν τα παιδιά αγκαλιά και έτρεξαν στα βουνά. Άλλος στο Κρυονέρι, άλλος στο Παλιοφρίτι, άλλος στο Βουνιάσι... όπου είχε κάθε οικογένεια σταβλικές εγκαταστάσεις της, ή γνώριζαν που υπήρχαν μπιστιριές βαθιές που μπορούσαν να κρυφτούν από τους επικίνδυνους εχθρούς. 

Και η μάχη ξεκίνησε. Σύμφωνα με μια μαρτυρία ενός πολεμιστή του ΕΛΑΣ, του Μιχάλη Πανά, η ομάδα του, ειδοποιημένη από τους αντάρυες της Λάγκας, ξεκίνησε από τη Ζώνη Βοΐου την 3η Οκτωβρίου στις 6 το πρωί. Έφτασαν στα Όντρια στις 8.30. Εκεί αναπτύχθηκε ο σχηματισμός τους με 

"δύο πολυβόλα εις αμυντικήν γραμμήν κ' ένα εις εφεδρεία. Το οπλοπολυβόλο εις αμυντική γραμμή. Στις 10 ο εχθρός άρχισε να κινείται προς το χωριό Λάγγα. Τα τμήματα του Τάγματος αρχίζουν να βάλλουν. Ο εχθρός πιεζόμενος από τον όλμο του Τάγματος και τα πολυβόλα αναγκάζεται να ζητήση την υποστήριξην πυροβολικού. Το πυροβολικό του εχθρού αρχίζει σφοδρά πυρά. Το έδαφος πετρώδες σκορπά κάθε βλήμμα σε πολλά κομμάτια. Οι άνδρες παραμένουν ακλόνητοι στας θέσεις τους.

Ώρα 17. Ο εχθρός μη δυνηθείς να προχωρήσει συνεχίζει τα πυρά πυροβολικών. Ανά τρεις, ανά τέσσερις σκορπίζει στας θέσεις μας τα βλήμματα. Διά πρώτην φορά ο εχθρός χρησιμοποιεί τόσο πυροβολικό. 

Ενώ βοβμαρδίζει συνεχώς, οι άνδρεςμας απαντούν με τα πυρά τους παραμένοντας στας θέσεις τους. Επέρχεται η νύχτα και ο εχθρός δεν μπόρεσε να μπει στο χωριό. Με το σκοτάδι και με τα πυρά του πυροβολικού κατορθώνει να μπη καινα κάψη το χωριό.

Απώλεια λόχου 2 τραυματίαι από θραύσματα πυροβολικού".

Εικόνα: ο Μιχάλης Πανάς

Λίγα λόγια για το Μιχάλη Πανά: Ο Μιχαήλ Πανάς γεννήθηκε το 1919 στο Αιτωλικό Μεσολογγίου, μεγάλωσε στην Έδεσσα και σπούδασε στην Σχολή Ευελπίδων. Αποφοίτησε το 1940 και στάλθηκε άμεσα στην Ελευθερούπολη της Καβάλας ως άμυνα εναντίον των Γερμανικών στρατευμάτων που ετοιμάζονταν για την εισβολή στην Ελλάδα. Στις 6 Ιουλίου 1943 στρατολογήθηκε στον ΕΛΑΣ ως διοικητής συγκροτήματος λόχου πολυβόλων του ΕΛΑΣ. Κρατούσε ημερολόγια μαχών. Πολύτιμες μαρτυρίες για τους κατοπινούς, όλους εμάς.

Μπαίνοντας οι Γερμανοί με τους παρατρεχάμενούς τους στο χωριό, προχώρησαν στην καταστροφή του. Ο δρόμος της επέλασης ήταν μέσα από το χωριό με κατεύθυνση προς το Κρυονέρι και από εκεί στον χαραγμένο δρόμο για τον Γράμμο ή και πιο μακριά στην Ήπειρο. Οι κομιτατζήδες που ακολουθούσαν το στράτευμα όπως τα αρπακτικά, μπήκαν σε κάθε σπίτι και επιδόθηκαν σε πλιάτσικο χωρίς τέλος. Ό, τι δεν μπορούσαν να πάρουν το κατέστρεφαν. Και φωνάζοντας, προέτρεπαν ο ένας τον άλλο να βάλουν φωτιά και να κάψουν όλα τα σπίτια. Είχαν την ιδέα ότι οι άνθρωποι κρύβονταν μέσα στα υπόγεια. Έτσι θα καίγονταν ολάκερη η οικογένεια. Βέβαια, εκτελούσαν διαταγές των αρχηγών Γερμανών, αλλά τις εκτέλεσαν με ιδιαίτερη ευχαρίστηση, αγριότητα και ικανοποίηση. 

Τότε κάηκε ζωντανός μέσα στο σπίτι του ο Αντώνης Ζησόπουλος, άνθρωπος με ιδιαίτερες ανάγκες που δε δεχόταν να αφήσει το βιος του. Τότε σκοτώθηκε και ο Ιωάννης Σαμαράς, ηλικιωμένος, που και αυτός δε δέχτηκε να αφήσει το σπίτι του στο έλεος των αρπακτικών. Την επόμενη μέρα, που όλα είχαν τελειώσει και ο κόσμος είχε αρχίσει να επιστρέφει δειλά- δειλά τον βρήκαν στην αυλή του με δεμένο το γουρούνι του στη μέση του. Φυσικά, επίσης σκοτωμένο.

Αυτήν τη μαύρη μέρα κάηκε και ο Ιερός ναός Αγίου Νικολάου Λάγκας που βρισκόταν στην είσοδο του χωριού στη θέση που βρίσκεται σήμερα το πάλαι ποτέ δημοτικό σχολείο. Ένας ναός κόσμημα της περιοχής, που εξυπηρετούσε ως μέρος φιλοξενίας των ανταρτών, γι' αυτό ακριβώς το  λόγο, έγινε παρανάλωμα του πυρός. Ένα μικρό εκκλησάκι στο μέρος που βρισκόταν το ιερό του ναού, έχει χτιστεί για να θυμίζει ταπεινά την μεγαλοσύνη των παλαιών ετών. Στο κέντρο του χωριού βρισκόταν χτισμένο το Δημοτικό Σχολείο όπου και φοιτούσε μεγάλος αριθμός παιδιών, μιας και πάντα οι Λαγκιώτες έδιναν πολύ μεγάλη σημασία στη μόρφωση των παιδιών τους. Εκείνη την εποχή, κι αυτό εξυπηρετούσε στην φιλοξενία των ανταρτών, και ήταν πολύ καλή αφορμή να καεί. Και κάηκε συθέμελα. Σήμερα, σ' αυτό το μέρος βρίσκεται χτισμένος ο νέος Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου Λάγκας. 

Εικόνα: τα Προπύλαια του Δημοτικού Σχολείου Λάγκας, στα οποία ποζάρουν συγκεντρωμένοι οι κάτοικοι στα 1932

Το χωριό είχε λαμπαδιάσει. Έντρομοι οι κάτοικοί του έβλεπαν τον ουρανό να βάφεται κόκκινος και μόνο μπορούσαν να φανταστούν τι συνέβαινε. Τα δάκρυα στα μάτια άρχισαν να κυλάνε και δεν σταμάτησαν παρά μόνο όταν βρήκαν το θάρρος και κοίταξαν κατάματα την κατάσταση. Την επόμενη μέρα επέστρεψαν στ' αποκαΐδια και χάθηκαν μέσα σ' αυτά. Ώσπου, ο καιρός που χειμώνιαζε και η οικογένεια που έπρεπε να ζήσει τους έκανε να κοιτάξουν κατάματα το ζήτημα και το θάρρος να ξυπνήσει. Και άρχισε η αποκατάσταση του χωριού εν όψει χειμώνα και άρχισε η πείνα και η ικανοποίηση της με το πικρό ψωμί. Το σιτάρι στα αμπάρια είχε καεί, και όσο κι αν το ξεδιάλεγαν, ήταν καμένο. και το έτριβαν και το αλεύρι ήταν μαύρο. και το ψωμί ου έφτιαχναν ήταν πικρό. Και άρχισαν τα σπίτια να διορθώνονται ή να ξαναχτίζονται, μόνο και μόνο για να επέλθει ακριβώς 9 μήνες μετά η ολική καταστροφή του χωριού, γνωρίζοντας την οργή για τελευταία φορά του στυγνού εγκληματία, του Γερμανικού Θηρίου.

Εκείνη τη μέρα, 3 Οκτωβρίου 1943, φεύγοντας οι Γερμανοί άφησαν πίσω τους καμένη γη, καμένες ζωές. Συνέχισαν το ανόσιο έργο τους στα χωριά Νίκη και Μελάνθιο, τα οποία έκαψαν την επόμενη μέρα 4 Οκτωβρίου. 

Εις ανάμνησιν